Derkenar İlköğretim 6. 7. 8. Sınıf Türkçe

11- Doğrudan ve dolaylı anlatıma sahip cümleler Bir başkasının sözlerini olduğu gibi anlatmaya “doğrudan anlatım” denir. Doğrudan anlatıma sahip cümlelerde aktarılan cümle tırnak içinde verilir. Doğrudan anlatımlı cümleleri aktaran, cümleye kendi sözlerini katmaz. Bu cümlelerin sonunda genellikle, “diyor, demiş, der” ifadeleri bulunur. Bir başkasının sözlerini olduğu gibi değil de değiştirerek aktarmaya “dolaylı anlatım” denir. Dolaylı anlatımda aktarılan cümle tırnak içinde verilmez. Bu cümlelerin sonunda genellikle, “belirtti, ifade etti, söyledi” gibi sözler bulunur. Ör: Ceyda, arkadaşına: “Benimle oynar mısın?” dedi. (doğrudan anlatım) Ceyda, arkadaşına kendisiyle oynayıp oynamayacağını sordu. (dolaylı anlatım) Annesi yarışmada birinci olan kızına şöyle dedi: “Seninle gurur duyuyorum!” (doğrudan anlatım) Annesi yarışmada birinci olan kızına kendisiyle gurur duyduğunu söyledi. (dolaylı anlatım) Livy: “Deneyim aptalların öğretmenidir” der. (doğrudan anlatım) Einstein, hayal kurma...

Kişiden kişiye farklılık gösterebilen cümleler öznel anlatımlı cümle lerdir. Öznel anlatımlı cümleler kişiden kişiye değiştiği için ispatlanması mümkün değildir. Ör: Tatlı dil, insan için başlı başına bir kuvvettir. İyi söz söyleyen insanlar herkesten fazla okuyanlardır. Arkadaşlık bir insan için vazgeçilmez bir duygudur. Dünyanın geleceğini parlak görmüyorum. Başarının tek şartı, çalışmak daha çok çalışmaktır. Yaz günlerinin güzelliğine doyum olmaz. Yüzmek insanı rahatlatır.

3- Mecaz Anlatımlı Cümleler: Anlatılmak istenenin bazı mecaz anlamlı kelimelerin kullanılarak anlatıldığı cümlelere mecaz anlatımlı cümleler denir. Bir cümlede bir tane mecaz anlamlı kelimenin bulunması o cümleyi mecaz anlatımlı yapar. Ör: Okuduğum her kitaptan aynı tadı aldığımı söyleyemem. O, her yerde yana yakıla seni arıyor. Bu işte onun parmağı olduğu kesin. Otur oturduğun yere başından büyük işlere karışma. Anılarını tatlı bir dille anlatıyor. Herkes uzun soluklu bir yaşam ister. Annemin sözleri beni çok kırdı.

4- Neden - Sonuç İlişkisi Her olay ve durumu meydana getiren bir neden(sebep) vardır. Bu nedenler gerçekleşince bazı sonuçlar ortaya çıkar. Bu tür cümlelere neden-sonuç (sebep-sonuç) cümleleri denir. Neden- Sonuç cümlelerinde olayın sebebi ve sonucu mutlaka verilmelidir. Neden – Sonuç cümleleri “niçin, neden?” sorularına cevap verir. Ör: Çok çalıştığı için sınavı kazandı. (neden-sonuç) Bizimle gelmedi çünkü evden izin alamadı. (sonuç-neden) Otobüs geç geldiği için eve yetişemedim . (neden-sonuç) Kullandığı sade dilden dolayı çok okunuyordu . (neden-sonuç) Kalemini bulamayınca kardeşine çok kızdı . (neden-sonuç) Gürültüden çok korkmuş , yüzü sapsarıydı . (neden-sonuç) Kardan dolayı yollar kapandı . (neden-sonuç) Yağmur yağınca yerler ıslandı. (neden-sonuç)

2- Nesnel Anlatımlı Cümleler: Doğruluğu ya da yanlışlığı herkes tarafından aynı kabul edilen, bir duygu bildirmediği için ispatlanması mümkün olan cümlelere nesnel anlatımlı cümleler denir. Ör: Türkiye’nin başkenti Ankara’dır. Gözlerim eskisi kadar iyi görmüyor. Canlılar doğar, büyür ve ölür. Romanda, kimsesiz bir çocuğun hayat hikayesi anlatılmış. Tolstoy: “İtiraf eden kurtulur.” Demiş. Peş peşe altı tiyatro eseri yazdım. Cumhuriyet, 29 Ekim 1920’de ilan edildi. İstanbul 1453’te fethedildi.

5- Amaç - Sonuç İlişkisi Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerde amaç – sonuç ilişkisi vardır. Amaç – Sonuç cümleleri, fiile sorulan “hangi amaçla, hangi maksatla?” sorusuna cevap verir. Amaç – sonuç ilişkisi olan cümlelere amaç – sonuç cümlesi denir. Ör: Yüzmek için denize gittik. (amaç-sonuç) Seni mutlu edeyim diye bu hediyeyi aldım. (amaç-sonuç) Konuşmak için kürsüye yöneldi. (amaç-sonuç) Kirlenmesin diye yere hiç çöp atmazdı. (amaç-sonuç) Ona sık sık öğüt verirdi; iyi bir insan olsun diye. (sonuç - amaç) Sınavı kazanabilmek için azimle çalışıyor. (amaç-sonuç) Not: Amaç – sonuç cümleleri ile neden-sonuç (sebep-sonuç) cümleleri karıştırılmamalıdır. Sebep(neden) – sonuç cümleleri “hangi amaçla?” sorusuna cevap veremez. Sabah işe geciktiğim için bana kızdı. (hangi amaçla kızdı? Cevap yok= sebep sonuç cümlesi) Parayı yatırmak için bankaya gitti. (hangi amaçla bankaya gitti? Cevap var= neden sonuç cümlesi)

13- Abartma Cümleleri Anlatımı çekici kılmak için olay ve durumların olağanüstü bir biçimde ifade edilmesiyle oluşan cümlelere abartma cümleleri denir. Ör: O kadar ağladı ki gözyaşları sel oldu, aktı. Bu hafta dünya kadar soru çözdüm. Hasta sabaha kadar gözünü kırpmadı. Bin dereden su getirsen arınamazsın. Duyduklarını bire bin katarak anlatıyor. Ne geniş adam dünya yansa umurunda değil. Su uyur, düşman uyumaz. Yüzü ay gibi parlıyor.

15- Eleştiri Cümleleri Bir olay, durum varlık ya da kişi hakkında olumlu ya da olumsuz görüş bildiren cümlelere eleştiri cümleleri denir. Ör: Filmdeki bazı uzun diyaloglar filmin güzelliğine gölge düşürmüş. (Olumsuz Eleştiri) İşini bu şekilde titiz yapması başarılı olmasını sağlıyor. (Olumlu Eleştiri) Bu gidişle bir yere varamazsın. (Olumsuz Eleştiri) Yazar, eserinde yabancı sözcüklere yer vererek eserin anlaşılmasını engellemiş. (Olumsuz Eleştiri) O, giyimiyle, konuşmasıyla, cömertliğiyle dört dörtlük bir insandır. (Olumlu Eleştiri) Burnu havada biri olduğu için herkesi küçümserdi. (Olumsuz Eleştiri) Ödevlerini yine baştan savma yapmışsın. (Olumsuz Eleştiri)

7- Karşılaştırma Cümleleri Bir varlığın, olayın veya durumun diğeriyle olan benzer veya farklı yönlerini anlatan cümlelere karşılaştırma cümleleri denir. Ör: Nalan da Leyla gibi çalışkan bir öğrencidir. Temmuz ayı diğer aylardan daha sıcaktır. Zeynep, eskiden daha yaramazdı. Tarlanın iyisi suya yakın, daha iyisi eve yakın olanıdır. Sanatçılar arasında eşi az bulunur bir insandı. Öğretmen sınıfın en çok konuşanını öne oturttu. En güzel şiirlerini bu kitapta toplamış. Kiraz pahalı, elma ise ucuz bir meyvedir.