Derkenar İlköğretim 6. 7. 8. Sınıf Türkçe

Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan kelimelerdir. Kaz: bir hayvan Kaz-: kazmak eylemi Sağ: yaşayan Sağ: bir yön Gül: çiçek gül-: gülmek eylemi Yüz: surat Yüz: sayı Yüz-: yüzmek eylemi Benden sana bir öğüt Kendi ununu kendin öğüt Sahicimi elinde tuttuğun o kartal kanadı Sen tuttun acıdan benim ellerim kanadı Kır saçlı biriyle kıra çıktık. Benim kolumda da ben var. Not: İnceltme işareti (^) ile birbirinden ayrılan kelimeler sesteş değildir . kar -- kâr yar -- yâr hala -- hâlâ adet -- âdet adem – âdem alem – âlem

3- Mecaz Anlatımlı Cümleler: Anlatılmak istenenin bazı mecaz anlamlı kelimelerin kullanılarak anlatıldığı cümlelere mecaz anlatımlı cümleler denir. Bir cümlede bir tane mecaz anlamlı kelimenin bulunması o cümleyi mecaz anlatımlı yapar. Ör: Okuduğum her kitaptan aynı tadı aldığımı söyleyemem. O, her yerde yana yakıla seni arıyor. Bu işte onun parmağı olduğu kesin. Otur oturduğun yere başından büyük işlere karışma. Anılarını tatlı bir dille anlatıyor. Herkes uzun soluklu bir yaşam ister. Annemin sözleri beni çok kırdı.

Türkçe bir kelimede ilk hecedeki sesli harf kalın ise diğerleri de kalın; ince ise diğerleri de ince olmalıdır. Bu kurala “büyük ünlü uyumu” ( kalınlık-incelik uyumu ) denir. Yani, kalın (a-ı-o-u) →- kalın (a-ı-o-u) ince (e-i-ö-ü) -→ ince (e-i-ö-ü) olmalıdır. Ör: ö ğr e tm e nl e r İlk hecedeki "ö" ince olduğu için diğerleride ince, Büyük Ünlü Uyumuna uyar. s o ns u zl u k İlk hecedeki "o" kalın olduğu için diğerleride kalın, Büyük Ünlü Uyumuna uyar. a ğ a çl ı kt a ( Büyük Ünlü Uyumuna uyar.) ç o c u k (Büyük Ünlü Uyumuna uyar.) k a ç ı r ı lm ı ş ( Büyük Ünlü Uyumuna uyar.) s i m i tç i ( Büyük Ünlü Uyumuna uyar.) ö ğr e nd i kl e r i m i z i ( Büyük Ünlü Uyumuna uyar.) o t u rm a d ı k ( Büyük Ünlü Uyumuna uyar.) ç a nt a ( Büyük Ünlü Uyumuna uyar.) g e rç e k li k (Büyük Ünlü Uyumuna uyar.) s a n a tç ı ( Büyük Ünlü Uyumuna uyar.) ç i ç e k ...

4- Neden - Sonuç İlişkisi Her olay ve durumu meydana getiren bir neden(sebep) vardır. Bu nedenler gerçekleşince bazı sonuçlar ortaya çıkar. Bu tür cümlelere neden-sonuç (sebep-sonuç) cümleleri denir. Neden- Sonuç cümlelerinde olayın sebebi ve sonucu mutlaka verilmelidir. Neden – Sonuç cümleleri “niçin, neden?” sorularına cevap verir. Ör: Çok çalıştığı için sınavı kazandı. (neden-sonuç) Bizimle gelmedi çünkü evden izin alamadı. (sonuç-neden) Otobüs geç geldiği için eve yetişemedim . (neden-sonuç) Kullandığı sade dilden dolayı çok okunuyordu . (neden-sonuç) Kalemini bulamayınca kardeşine çok kızdı . (neden-sonuç) Gürültüden çok korkmuş , yüzü sapsarıydı . (neden-sonuç) Kardan dolayı yollar kapandı . (neden-sonuç) Yağmur yağınca yerler ıslandı. (neden-sonuç)

2- Nesnel Anlatımlı Cümleler: Doğruluğu ya da yanlışlığı herkes tarafından aynı kabul edilen, bir duygu bildirmediği için ispatlanması mümkün olan cümlelere nesnel anlatımlı cümleler denir. Ör: Türkiye’nin başkenti Ankara’dır. Gözlerim eskisi kadar iyi görmüyor. Canlılar doğar, büyür ve ölür. Romanda, kimsesiz bir çocuğun hayat hikayesi anlatılmış. Tolstoy: “İtiraf eden kurtulur.” Demiş. Peş peşe altı tiyatro eseri yazdım. Cumhuriyet, 29 Ekim 1920’de ilan edildi. İstanbul 1453’te fethedildi.

5- Amaç - Sonuç İlişkisi Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerde amaç – sonuç ilişkisi vardır. Amaç – Sonuç cümleleri, fiile sorulan “hangi amaçla, hangi maksatla?” sorusuna cevap verir. Amaç – sonuç ilişkisi olan cümlelere amaç – sonuç cümlesi denir. Ör: Yüzmek için denize gittik. (amaç-sonuç) Seni mutlu edeyim diye bu hediyeyi aldım. (amaç-sonuç) Konuşmak için kürsüye yöneldi. (amaç-sonuç) Kirlenmesin diye yere hiç çöp atmazdı. (amaç-sonuç) Ona sık sık öğüt verirdi; iyi bir insan olsun diye. (sonuç - amaç) Sınavı kazanabilmek için azimle çalışıyor. (amaç-sonuç) Not: Amaç – sonuç cümleleri ile neden-sonuç (sebep-sonuç) cümleleri karıştırılmamalıdır. Sebep(neden) – sonuç cümleleri “hangi amaçla?” sorusuna cevap veremez. Sabah işe geciktiğim için bana kızdı. (hangi amaçla kızdı? Cevap yok= sebep sonuç cümlesi) Parayı yatırmak için bankaya gitti. (hangi amaçla bankaya gitti? Cevap var= neden sonuç cümlesi)

7. ÜNLEM İŞARETİ ( ! ) İçinde ünlem ifadesi (haykırış, sevinç, kıvanç, üzüntü, acı, korku, hayret, ürperti, heyecan, nefret vb ani coşkunluklar) bulunan ve seslenme, hitap ve uyarı bildiren cümlelerden ve kelimelerden sonra gelir: Şşt! Sus bakayım. Ünlem işareti, ünlem ifadesinden hemen sonra kullanılabileceği gibi cümlenin sonunda da kullanılabilir: Eyvah, geç kaldım! Eyvah! Geç kaldım. Parantez içinde kullanılan ünlem işareti alay etme, hafife alma, küçümseme, inanmama, kinaye anlamları katar: İsteseymiş bu kitabı bir günde bitirirmiş (!) ama ne yazık ki vakti yokmuş. Adam, akıllı (!) olduğunu söylüyor.